benim çalıştığım kurumda, kamuya açık verileri araştırma amacıyla kullanacaksanız, araştırma hizmetleri birimine yazılı başvuru yaparak onay alıyorsunuz.
işin içinde ticari kazanç varsa, verilerin kullanılıp kullanılamayacağı, müdürlük değil, ankara'daki genel merkez tarafından değerlendiriliyor ve izin çıkarsa, bir tarifeye göre ücretlendiriliyor. başvurmazsanız, şikayet de olmazsa tespit edilmeyebilir. ancak tespit edilirse veri kullanım yönetmeliğine aykırılıktan dava konusu olabilir. (bizim bakanlık pek uğraşmıyor açıkçası.)

www.weforum.org

www.ebsco.com


Bu iki kavramı iyice anlarsan sorduğun soru da netleşir senin için. 70’lerde tek maaşlı fabrika işçisinin ev araba aldığı dünyadan buraya geldiğimiz gibi, ev arabanın sadece lease edildiği ve şirketler için yaşayacağımız bir evrene gidiyoruz. Ars forums vs zamanında 2000’lerde bunları çok konuşurdu

Şahsi görüşüm ve şirketin de yaptığı yatırımları kullanmaktan öğrendiklerim (copilot entegre, palantir, kinaxis vs bir sürü şey);
Şimdi benim yeni bir ürün grubum var. Bu ürün grubunda eskiden reorder point denilen bir lanet ile yaklaşık 3000 tane komponent yönetiliyor, MRP yok. Her hafta raporla shortage hesaplanıyor.
Kinaxis ile bu tamamen ortadan kalkiyor, machine learning ile son iki senede ortalama bu komponentler ne kadar kullanilmis vs yeni forecast var mi derken bana resmen gelecek iki sene tahmini ne kullanacagimi çıkarıyor.
Önceden bunu supply chain manager yapiyormus. Satin almaci da takip ediyormus. Su an bu görev tamamen gitti.
Yapay zeka; bunu daha çok palantirde görüyorum. Bana "su itemler x zamandir satılmıyor, karlari da düşük. Bunlari öldür diyor product managera misal.

Yani benim şu an gördüğüm tedarik zincirinde bizim işimizi daha iyi yapmamizi sagliyor.
Yalnız normal islerde ben sıkıntıyı yapay zekada değil offshoreda görüyorum. Bizde bütün operasyon işleri hindistan'a gitti. Benim misal direkt satın alma, sourcing, indirekt satın alma, lojistik hepsi hindistan. Kısacası daha yapay zeka gelmeden bu kısım tamamen yok oldu.

Açıkçası ben tedarik zincirinde şu son 1 senede gördüğüm sorunlardan sonra 10 senede yerimin yapay zeka ile dolmasina şaşarım çünkü benim sirketim full yapay zeka olsa da tedarikciler, forwarderlar değil. Çok afedersin 10 kişilik Japonya'daki tedarikçiyi gel yapay zeka ile yönet yani ya da Fas'ta İngilizce maillera Fransızca yazan amcayi yönet.

Benim gördüğüm etki belli bir çerçeve içinde hareket eden ya da işi okumak, analiz etmek olan sektörlerde falan sıkıntı olabilir. Misal yazılım çok normal sıkıntı olmasi, sonuçta ortada işin alfabesi var. Milyon kaynak var.
Gene diğer sorun misal consulting. Bu consultinglerde işi analiz etmek, araştırma yapmak olan juniorlar olurdu. Onlarin yarisina gerek kalmıyor.

Onun dışında bugün bir tane kartonun eksikliği sebebiyle 6 tane kişiden değişim onayi isteği oldu üretim durmaması için. Bunun için bile 6 tane kişinin onayı istenen yerde sektörleri komple yapay zeka dönüştürmenin riskini alacak babayiğit yok şimdilik. Misal yapay zeka hatası sebebiyle kontrat yanlış çıktı ya da yapay zeka hatası sebebiyle 1 yerine 1 milyon alındı vs. Bunlarin riski kimde sorusunun cevaplanmasina daha var.
Ben açıkçası offshore'dan daha çok korkuyorum. Çünkü hindistan'da zehir gibi insanlar var, çok iyi çalışıyorlar ve elini sallasan binlercesini buluyorsun bir anda.

Doğru, Türkiye'nin önde gelen yazılım şirketlerinden birindeydim. Geçtiğimiz haftalarda işten çıkardılar. Zannımca her 6 ayda bir en düşük performans gösterenleri çıkartıp yavaş yavaş eleman sayısında küçülmeye gidilecek. Artık herkese AI ile iş yaptırıyorlar ve gerçekten muhteşem sonuç çıkardığını ve verimliliğimizi %70'ye yakın arttırdığına bizzat şahidim. Artık sadece en iyilerin kalabileceği bir döneme girdik. Bir sonrakinde de en iyilerin en iyileri kalacak ve böylece az sayıda maksimum verime ulaşana kadar devam edeceğini düşünüyorum.

Buna ek olarak çoğu firmanın geleceği düşündüğünü düşünmüyorum. Çoğu şu an productivity yükseltip revenue peşinde. Zuckerberg, musk falan 20 sene sonra ne olacağını umursamiyor. O sonraki jenerasyon sorunu onlara göre.
Gene de dediğim gibi herkesin işsiz kaldığı senaryoyu utopik görüyorum. Şahsi görüşüm tabi.

Bu kadar uzun vadeli öngörülerde bulunmak kolay değil.

Ama bahsettiğiniz senaryo doğru.

yine de iktisatta en temel konulardan biri şu:
Bir ülkede ne bolsa o ucuzdur. Avrupa'da, ABD'de, Çin'de teknoloji bol, o yüzden teknoloji ucuz. Bazı ülkelerde insan bol, o yüzden insan emeği ucuz. Yani burada ekonomik tercihler devreye girecek. Bazı alanlarda ai daha ucuz olunca ona gidilecek, bazı yerlerde insan daha ucuz olduğu için o devam edecek.

Hindistan'da otomatik kapının tamiri daha pahalıya geliyor diye, vardiyayla kapıyı açıp kapatsın diye insan çalıştırıyorlar mesela. Otomatik kapı yine ama insan açıyor.

Şimdi biraz daha derine inelim.

Çok uluslu bir şirkette pazarlama alanında çalışıyorum.

Bu konuda çok ciddi yatırımlar yapan bir şirket.
Ve bu yıl şirketin global inovasyondan sorumlu yöneticisi şirketin geliştirdiği ai projesini anlatmak için geldi. Proje muhteşem. Birçok departmanın, bakın kişinin demiyorum departmanlardan bahsediyorum, işinin önemli bir bölümünü dakikalar içinde yapabiliyor. 2-3 gün süren bir işi 2-3 saate indirebiliyor. Ama tabii ki bu işlerin %40'ını yapabiliyor. Ama bu şu demek, o departmanda çalışan 10 kişiden 4'üne gerek yok gibi.

Öte yandan adam çok kritik bir şey söyledi, ai şu anda fikir üretemiyor, şimdilik. Yani hayal gücü yok. Senin ona çizdiğin sınırlar içinde analiz yapıyor, senin ona çizdiğin yol haritasını uyguluyor vs vs. Otomasyon konularında muhteşem bu arada.

İşte burada diyor ki, fikir üreten insanlar bu işten şimdilik en az etkilenenler olacak beyaz yaka dünyasında. Tabii ki rol değiştirerek. Fikir üreticisi değil, fikir küratörü olacaksınız. Yani terzi değil, gardrop için en ideal parçayı seçen küratörler. Bu ai'ın yapamayacağı bir şey. Ai'a nasıl fikir aradığını öğrettiğinde senin için denemeler yapabilir. Ama en doğrusunu yine sen seçiyor olacaksın.

Yazılımcılardaki durum da bu. AI sana sıfırdan bir proje geliştiremez. Ama sen bir projenin mimarisini oluşturursan ne yapacağını biliyorsan parça parça o projeyi inşa edebilirsin. Ama ai'ın sana üreteceği parçalar yine lego blokları olacak. O lego bloklarını kullanarak sen inşa edeceksin yine.

O yüzden istihdam azalacak bu da doğru. Otomasyona dayalı işler, robotikle de birleştiğinde daha az insana ihtiyaç duyulacak. Fabrikalar vs.

Şu da var, 21. yüzyıl fikri mülkiyet ve patent yüzyılı. Bu devrin ekonomik değeri bu. Üretim gücü değil. Patentin varsa, ürünü nerede ürettiğinin kimin ürettiğinin önemi yok. iPhone'u sen tasarladıysan ister çin'de ürettirirsin, ister abd'de. Üreticinin önemi azaldı artık. Ama o patent sende olduğu sürece para eden şey de o.

Avrupa, ABD, Japonya, Güney Kore zaten bunu uyguluyor yaklaşık 60 yıldır.
Gelişmiş ülkelere bakın, çoğunun patent gücü üretim gücünün üstündedir.
Çin de son anda bu treni yakaladı.

Bu ülkeler ve bölgeler dışında kalan bütün ülkeler, bu ülkelerde geliştirilen fikirleri ucuz iş gücüyle üreterek para kazanmaya çalışıyor. Montaj sanayisi, ucuz işçilikli tekstil atölyeleri, ucuz hizmet sektörü (tasarım hizmetleri vs. de dahil)...

Şimdi ipin ucunun koptuğu yer de burası.
Patenti bulan adam eskiden kendi ülkesinde üretemiyordu, çünkü pahalı ve maliyetliydi.
O yüzden gelişmemiş ya da gelişmekte olan ülkelerde ucuza malediyordu.

Şimdi ai ve robotik teknolojileri sayesinde belki bu üretimi de çoooook daha ucuza halledecek. Ai orijinal fikir bulamıyor demiştik ya, ama var olan fikirleri çok iyi uygulayabiliyor, üretim yapabiliyor, otomasyon yönetebiliyor.

Şimdi olası senaryolara bakalım: Avrupa için
Yani hani "nüfusu yaşlanıyor, nüfusu azalıyor avrupa batacak" diyorduk ya mesela, tam tersi azalan nüfus işlerine geliyor artık. Az sayıda nitelikli nüfus, o nitelikli nüfusun altyapı işlerini görecek ai ve robotik teknolojileri, onlar için üretim yapacak, onlar için sokakları temizleyecek, onlar için asfalt dökecek, çöp toplayacak vs. (Çin'de tamamen robotlar kullanarak yol inşaatı falan yapıyorlar artık). Yani bu işler için tuttuğu göçmen nüfusu da yavaştan ülkelerine gönderecek. Zaten mecbur gidecekler çünkü iş bulamayacaklar. Ha avrupa'nın bir handikapı şu, ağır sanayiye çok yaslandı ama teknoloji devrimini kaçırıyor. Onlar da çin ya da abd'ye bağımlılar şu anda ai konusunda.

ABD:
Nüfusun nitelikli kısmı refah içinde yaşarken, niteliksiz nüfusu ya göç edecek ya da bu varlıklı kesimin güdümünde çalışacak hayatını idame ettirecek. Avrupa'yla benzer senaryolar. Zaten artık mülk sahipliği giderek zorlaşıyor. Leasing sistemi, kiralama seçenekleri gündemde. Beyaz eşya firmaları bile spotify gibi abonelik sistemine geçiyor bazı bölgelerde. Servet sahibi değilsen, evini, arabanı, eşyalarını, kullandığın tüm hizmetleri kiralayacaksın, belki hatta şirketler sana iş yaptırmak için maaş yerine bu ödemeyi yapacaklar sadece. Bir de eline cüzi bir miktar kalıyor olacak. Dediğim gibi ai yüzünden işlerin tamamı kaybolmayacak ama işsizlik oranları artacak. Sistemin içinde kalmak isteyenler sermayeleri yoksa şirketlerin dayattığı koşullara razı olacak, uyumsuzlar da dışarıda kalacak. Şu anda da böyle zaten. Sadece daha görünür olacak bu netlik.

Japonya&Kore:
Bunlar zaten patent manyağı memleketler. Inovasyon konusunda çok ciddi seviyelerdeler. Kore hyundai sayesinde boston dynamics gibi bir devi satın aldı. yakın zamanda bu konuda çok ciddi atılımlar yapacaklar. Benzer senaryolar bunlarda da geçerli. Zaten dışa kapalı toplumlar çok göçmenleri yok nüfus nitelikli buralar şu ankinden çok farklı olmaz.

Çin
Ucuz iş gücüyken dünyanın bir diğer inovasyon merkezi olma yolunda ilerliyor. Çılgınlar gibi teknoloji geliştiriyorlar, patentler alıyorlar. Robotikte ve ai konusunda çok hızlı ilerliyorlar. Özellikle ai konusunda batılılara göre daha az regülasyonla uğraştıkları için etik metik yok bam bam geçiyorlar. Çin'de zaten nitelikli biriysen önün açık sistemde. Nitelikli değilsen bir şirketin bünyesinde ucuz işçisin. Hayatı fabrikalarda geçen insanlar var. Fabrikada yaşıyor, orada konaklıyor, orada yemek yiyor, orada çalışıyor. AI sebebiyle bu tip yapılar daha fazlalaşacaktır.

Geri kalan ülkeler:
Bu treni yakalayamayan ülkeleri zorluklar bekliyor gibi bir durum var. Mesela Türkiye tarım ülkesi diyoruz değil mi? Ama tarım ve hayvancılık ağırlıklı olarak insan gücüne dayalı. Çünkü insan emeği türkiye'de daha ucuz. Türkiye'de teknoloji yoğun bir çiftlik kurmak istediğinizde hem kurulum maliyeti yüksek, hem beşeri sermaye dediğimiz arge zayıf yani bunu da dışardan alacaksınız onun da maliyeti yüksek, hem de yatırımın geri dönüşü uzun.

Ama hollanda'da teknoloji ucuz. O yüzden adam insansız tarım yapıyor neredeyse.

Şimdi Türkiye bu aşamada rekabet ediyor. Maliyetler yakın birbirine. Ama bir noktada insanın kapasitesi sınırlı. Robotik teknolojileri hem daha da ucuzladığında, hem de verimliliği arttığında aradaki fark açılacak.

Mesela türkiye'de marul yetiştiriciliği nasıl yapılıyor? Topraktan.
Hollanda'da nasıl yapılıyor? fabrikada.

Senin 1 dönüm arazin var. 1 ton atıyorum mahsül alıyorsun. Tanesi marulun 10 cent diyelim.

Hollandalının da 1 dönüm arazisi var. Ama adam dikey topraksız tarım sistemi kurmuş. 10 kat çıkmış. Yani 1 dönümden 10 ton ürün alıyor. İlk fark burada.

Sen tarımda doğa koşullarına bağlısın.
Adam kapalı yerde yaptığı için otomasyonu yani yapay zekayı bağlamış iklimi kontrol ediyor. Hastalık var mı yok mu bin tane kamerayla ürünleri izliyor.

Sen insan işçiliği kullanıyorsun.
Adam tarım için uygun robotlarla çalışıyor. Saksıları robotlar ekiyor, saksıları robotlar suluyor, yetişen ürünleri robotlar topluyor, kasalıyor paketliyor.

Youtube'da belgeselleri var. 10 ton ürün veren marul çiftliğini 2 kardeş idare ediyor robotlarla. Bugün o da 10 sen de 10 cente üretiyorsun.

Ama yarın onun teknolojisi gelişince onun maliyeti 8 cente inecek belki. Üstelik sen 1 dönümde 1 ton üretmeye devam ederken, o belki 1 dönümde 20 ton üretmeye başlayacak. İşte o zaman fark açılacak. Onlar daha zenginleşirken sen yerinde sayacaksın.

Yani gelişmiş ülkeler ai'dan nasıl etkilenir bilmiyorum ama az gelişmişler özellikle ucuz iş gücüne yatırım yapanlar bazı riskleri görmeliler.

@logisticsmanager'e bir yere kadar katılıyorum ama biz hep şöyle düşünüyoruz; yapay zeka yanlış yaparsa sorumlusu "kim" (hangi insan)? burada kaçırdığımız olay şu; biliyorsunuz geçmişte yapay zekanın dil modeli geliştirip kendi aralarında bir bağ kurduğundan falan bahsedilmişti. yani şunu demeye çalışıyorum yapay zekayı da yapay zeka denetleyecek. mesela şu an yapılan "müzik devrimi" bu müziklerin iyi ya da kötü olduğuna kim karar verecek. yine yapay zeka verecek :)

Ben demek istediğinizi anladım ancak kurduğunuz mantık düşündüğünüz sonucu doğurmuyor aslında. Amazonun kendi personeli tarafından yapılan alışveriş amazonun yıllık hasılatının herhangi bir bindesine bile tekabül ediyor mu ki? Diyelim bu konuda hassasiyet gösteren insanlar bu şirketleri boykot ettiler, bu işten çıkarmalar artınca, şirketler çeşitlenince ve hatta genele yayılınca ne olacak? Hangi biri boykot edilecek?

Sizi amazon işten çıkardı ve siz de amazon kullanmamaya başladınız X şirketinden alışveriş yapmaya başladınız diyelim, kullandığınız X şirketi de kendisi için karlı olan bu yola eninde sonunda girdiğinde ne olacak?

Kafanızı kurcalayan nokta sadece bu temel üstüne kuruluysa sorunuzun cevabı net aslında. İşten çıkarmalar bu şirletleri zora sokmayacak.

@akhenaten; sanirim arkadas bu tarz isten cikartmalar sonucu coken orta sinifin keyfi harcamalara pay ayiramayacagini, ve dolayisiyla isten cikarma yapan firmalarin dolayli olarak mal ve hizmetlerini satin alacak insanlari bulamayacagini soyluyor. boykottan bahsetmiyor yani, orta sinifin cokusunden bahsediyor.

dedigi elbette olacak. late stage capitalisme kafa ustu cakiliyoruz hayirlisi olsun. ai gibi, otomasyon gibi verimlilik arttirici sistemlerin sefasini surecegimiz yeni bir dunya duzenine elbette gecilecek, ancak o vakte kadar yani muhtemelen onumuzdeki 10-20 sene bizi cok sikintili donemler bekliyor. sinif gecislerinin askiya alindigi, cok kisitli bir elit sinifin kendi varoluslarini milyarlarin sefaleti pahasina devam ettirmeye calisacagi bir doneme giriyoruz.

benim tahminlerim su sekilde.

1) varlik sahibi insanlar su ana kadar hep yaptiklari sekilde kendi guclerini daha da arttirmaya calisacaklar, ve dunya uzerinde siyaset ve medya mevkilerine yakinliklarindan dolayi bunda ilk once basarili da olacaklar. (bence su anda bu asamadayiz. amerika'da yoksul muhafazakar kesimin kendi elleriyle trump'i secmesi, ve trump'in onlarin ulasabilecegi egitim ve saglik hizmetlerini budamasi, kendilerini hukumet islerinden kovmasi dunyanin en komik fikrasi olabilir)
2) ancak durum oyle bir noktaya gelecek ki insanlarin ezici cogunlugunun hayattan bir beklentisi kalmayacak. kaybedecek seyi kalmayan insanlar ciddi bir sosyal calkanti yaratacak.
3) ic savaslar, veya dupeduz savaslar sonucunda toplumlar uzerinde biriken gerilim bosalacak. bu bosalma sonucunda bir 100 sene daha gidecek yeni bir toplumsal duzen olusacak. bu duzende insanlar verimliligin tavan yaptigi bir gerceklikte, daha guzel bir dunyada yasayacaklar. gelismis ulkelerde cokmekte olan nufus ciddi bir bolluk yaratacak kisi basina dusen varliklarin artmasindan dolayi.

velhasil uzun vadede ne olacagini kestirmek guc, ancak ayni gectigimiz 10 senede yasadigimiz gibi kisa vadede onumuzdeki yillar da hep bir oncekinden daha kotu olacak maalesef.

yazılımcılar işsiz kalınca tüm işliler işsiz mi kalıyor? onun için mi aşağıdakini yazdın?

Lakin anlamadığım şey şu, nüfus belli, bu adamların işsiz kalması aslında tüketim tarafının kısılması demek.

yazılımcılar işsiz kalınca yazılımcıların işsiz kalmaları öncesi ve sonrasında buldukları işten elde ettikleri gelir ile arasındaki fark kadar ekonomide (kısır bir bakış açısıyla) eksilme olur. kira yiyen yine kira yiyecek. pazarda don satan yine kafasına geçirmeye devam edecek. dönüşüm her zaman vardı, her zaman olacak. bu taksiciler ne yesinden farkı yok dediğinizin. ne yerlerse yesinler. who cares. yazılımcıların toplam işgücündeki oranı nedir? aşağıya yuvarlarsak sıfır.

@antikadimag demek istediğimi özetlemiş. yazılımcı, beyaz yaka birer örnekti aslında. konu orta sınıfta işlerini kaybedecek kişilerin harcamalarını kısacağı, verimliliği arttıran firmaların ise mal/hizmetini satacak müşteri bulamaması. kısır bir döngü olacak sanki.

yazilim bundan 50 yil once sirketlerin ar-ge departmanlarinda deneysel calisan, daha cok bilim alanina yakin bir isti. o nedenle sirketlerde elle sayilacak kadar az sayida yazilimci calisirdi. daha sonra yazilim problemlerine kitlesel cozumler bulundukca herkesin yapabilecegi ve ogrenebilecegi bir alan oldu. bu sayede sirketlerde cok buyuk oranda yazilimci calismaya, yazilimci talebi artmaya, ve bu is populer olmaya basladi. simdi yazilim yine eski haline donuste, yani daha cok bilim ve arastirma alanina kayacak gibi gozukuyor. hala cozulmemis yazilim problemleri var, yapay zeka ile dogrudan cozulemeyecek problemler de olacak. yazilimcilar bu dar alanda yapay zeka yardimi ile bu tarz problemlere cozum arayacaklar. bu nedenle de sirketlerde daha az yazilimci ihtiyaci olacak, bircok sirket icin gereksiz olacak. yani iyi olanlar kalacak, digerleri baska alanlara yonelecek.

ama veri bilimi, devops gibi alanlar yapay zeka ile gelisim yasar, yani yine iyi yazilimcilar bu alanlarda verimli olurlar.

insanlik tarihinde de ekonomik donusumler hep var, hala bunun icindeyiz. hatta su anda dunyada hem bundan 100 yil oncesini yasayan hem de 100 yil sonrasini yasayan bolgeler var. bunlara bakarak cikarim yapabiliriz. ornegin teknolojik gelisimin tamamlanmamis oldugu yerlerde is gucu, emek on planda. ornegin tarim ile gecinen bir toplulukta iyi kazma kullanan, agir kaldiran degerli. makina tamir edebilmek, demir uzerinde calismak yuksek nitelik. simdi bu toplumlarda yonetim, strateji, planlama gibi isler yok denecek kadar az.

modern toplumlarda ise kaba kuvvet yerine, yoneticiler ve stratejistler degerli ve yogun calisan kesimi olusturuyor. yuksek degerli isler ise daha cok sanat ve eglence ile yer degistiriyor. gunumzde bakin ekonomik olarak rahat, yasamak icin kosturmak zorunda olmayan kesimim deger verdigi seyler guzel bir tablo, nadir bir saat, iyi tasarim bir yat.

yani tahmin ettiginiz uzak gelecekte, beslenme, saglik, barinma gibi temel seyler herkes icin rahat ulasilabiir olursa, insanlar temel olarak rahat bir hayat yasar, bol zamanlari olur, bu sayede farkli isler populer olur. ornegin bundan 30 yil once eglence sektorunde youtuber olmak gibi bir is yoktu, simdi insanlarin daha cok bos zamani oludugu icin bu bos zaman youtube uzerinden eglence ile doldurulma ihtiyaci dogudu, artik bu tarz eglence isleri artti. spor gibi alanlar da populer olur, cunku kisisel zaman artinca insanlarin spor takip etmeye, spor uzerinden eglenceye, ve ek olarak spor yapmaya daha cok zamani olur. tarim toplumunda spor alaninda "personal trainer" ihtiyaci yok, ama yeni modern hayatta bu isi yapan cok.

kisaca babalarimizin, dedelerimizin bos beles isler dedigi isler ilerde populer profesyonel isler olur. ekonomi bu isler uzerinden doner, direkt kaba isleri ise makinalar yapar, yapay zeka planlar.

Bu şekilde uzun vadeli öngörülerde bulunmak zor çünkü modellemeyi etkileyen parametreler değişebilir ve genellikle mevcut koşulları düşünerek bir öngörü oluşturmaya çalışıyoruz.

Öncelikle yapay zekada henüz zannedildiği gibi bir gelişme yok. Hala daha eski algoritmalar kullanılıyor. Son birkaç senedir bu algoritmaları çalıştıran işlemciler geliştirildi, elimizdeki veri arttı ve bu veriyi işlemeyi daha verimli hale getiren bazı düzeltmeler yapıldı. Yani ortada bir yenilik yok, sadece daha hızlıyız. Bundan 30 yıl önce de benzer çıktıları alırdık ama cevabı almamız belki 1 gün sürerdi.

Yeni algoritmalar ortaya çıkmadan yapabileceklerimiz bu kadar. Mevcut durumda devrimsel gelişmeler yaşanmayacak, sadece veriyi daha iyi kullanacağız ve sistemler biraz daha hızlanacak. Yapay zekayı eğitip kendi sektörüne, kendi işine adapte edenlerin maliyetleri düşebilir.

Yapay zekadan asıl beklenen fikir üretme, daha önce hiç yaşanmamış deneyimlerle karşılaştığında yorum getirebilme, çözüm üretebilme, gerektiğinde çözüm sunabilme, kendi kendine öğrenme gibi konulara şimdiki durumla ulaşılamaz. Yarın yeni bir algoritma geliştirilirse, yeni durumun sınırlarına bakarak yeniden yorum yaparız.

Hal böyleyken nasıl bir ekonomik düzene geçeceğimizi kestirmek zor.

Cevaplara hızlıca göz gezdirdim. Allahtan : "Yapay zeka işimizi almayacak, işimizi kolaylaştıracak" diyen arkadaşlar gelmemiş. Muhtemelen kendileri issiz kaldı. O yüzden gelip burda yazmaya utanıyorlar. Sürecin nasıl olacagı belli işini kaybeden arkadaşlar beden gücü gerektiren işlere yönecek. Tabi o tarafta da yıgılma olunca ne olacagı muamma

Ürün özelinde değil genel yorum yapayım. normalde peltierli olur ama bu kompresörlü (bu iyi bir şey, peltier çok yavaş ve az soğutur) kompresör olduğu için fazlaca güç çekecektir, powerbank ne kadar süre yeter bilemedim. plajda bence iş görecektir, yalıtımı iyiyse (ki iyidir)pişman edeceğini sanmıyorum.
tüketimle ilgili bir değer göremedim.
kullanırken, soğuk havadaha ağırdır aşağıda kalır ya, kapağı ızlıca açıp, içini iyice karıştırıp, on sefer el sok çıkar yapıp kullanmaktan kaçının. plaj kenarında 35 derece olan sıcaklığı dolabın içine basmayın diye. onun dışında sorun olmaz.
notlarında verimli kullanmak için yüzde 60ını geçmeyin doldururken demişler, ona da dikkat edersiniz.

Merhaba,

deamon çift hazneli buzdolabı kullanıyoruz kompresörlü. (kompresörsüz almayın) (marka olarak çok tırt gelmişti gözüme ama uzun yol şöförlerinin vs de tercih ettiği bir markaymış, aldığımız dönemde muadillerinin yarı parasına almıştık). ufak tarafın dercesini -22 yaptığımızda doğal olarak sömürüyor enerjiyi. ama ufak taraf 3-4 derece büyük taraf 8-10 derce ayarlandı mı akü gayet yetiyor. biz kamp için kullandığımızdan portatif bir güneş enerjisi ile destekliyoruz ama yolda olduğumuzda aküden kendini idare ediyor.
kampta olduğumuzda da araç bagajında gölgede oluyor. günlük kullanacağınız için güç ünitesini sömürse de çok problem değil bence.

gözlemlediğim dolu olduğunda daha rahat soğuğunu koruyor. ortalama 7-8 saatlik yolda donuk ürün vs taşımışlığımız var.

ecoflow river 2 max ile kullanıyoruz, alacağınız güç ünitesinin kapasitesi kısmında fikir verir.

sadece günü birlik kullanacaksanız güzel izolasyonlu termos buzdolabı (aküsüz sadce soğuğu muhafaza eden) da iş görür içine kartuş buz koyarak. daha hafif bir çözüm olur.

plaj için gerekli mi bilmiyorum. decathlonun buz çantaları 15 saate yakın soğuk tutuyor. anker güç üintesinde bende de var. full şarjda sanırım 10 saat civarı çalıştırır. buzdolabının waatı önemli tabi.

FTM'lerin park cezası kesme yetkisi ellerinden alındı.

Siz ve diğer rahatsız olan kişiler ısrarla ve bıkmadan polisi arayacaksınız. Gelene kadar bekleyeceksiniz, tekrar arayacaksınız çünkü gelmeyecekler. Geldiklerinde de yazdırın birkaç kere müşteriler mızmızlanmaya başlayınca belki başka bir çözüm bulurlar.

ürün açıklamasında 1 ve 2. nesil pencil için olduğu yazıyor zaten, siz pro için uç bakacaksınız.

www.apple.com

orjinal uçlar tüm modellerle uyumluymuş, ama fason olanlar demek ki öyle yapılmıyor...

şirketçe gmailden farklı bir sunucuya geçtik ama geç gelme mail gitmeme arayüz sorunları yaşadık tekrar gmaile döndük. palto idi yanlış hatırlamıyorsam mail sunucu hizmeti veren.
gmailde alan adımız ile varız o hizmeti veriyor.

bu mail sunucularının dandiği ile kötüsü neredeyse aynı para. ve günümüzde mail demek neredeyse her şey demek.

mümkünse Microsoft üzerinden exchange alın. herkesin kafası rahatlasın. olmadı gmail alın.

Gmail veya Microsoft.

co2s2 + 1

piyasadaki yaklaşık 10 farklı firmayla çalışmış biri olarak workspace (gmail) öneririm.

bilindik yerli firmaların 'kurumsal mail' hizmetlerinin fiyatı ya gmail'le aynı ya da daha pahalı. eğer hostingin size sağladığı free mail'le iş göreyim diyorsanız zaten işiniz yaş.

yok dkim ayarı, yok mx'i, yok spam'i uğraşır durursunuz. aylık 60 liradan gmail alın geçin derim.

İnetmar ı deneyin 1 ay ücretsiz olması lazım beğenmezseniz devam etmezsiniz

(bkz: https://www.inetmar.com/kurumsal-e-posta/)

Miracast cihazı alıyorlar ama artık çoğu televizyona rahatça görüntü aktarılabiliyor:

support.microsoft.com

Video gösterimi sırasında ses ve görüntü gecimesi olacaktır. Sadece sunum olacaksa Apple TV ay da üstteki yanıt gibi Miracast desteği olan herhangi box görüntü akratabilirsiniz

Eğer profesyonel bişey arıyorsanız.

Barco markasının ürünlerini artırabilirsin ortalama 1000 dolardan başlıyor.

Olmuyor.

Senin aradığın risk sermayesi şirketi, bunlar genellikle halihazırda halka açık olan şirketlere yatırım yapan yatırım fonu oluyor.

ty.gl

Anahtarlı fiş başları var hali hazırdaki bi üçlüyü ya da bi ekipmanı switch'li hale getirmek için. Benim çok hoşuma gitti bütün evi buna çeviresim var.

Kullanılmadığında kaynağından kesmiş olursunuz akımı.

www.n11.com

www.n11.com

ucuzu var pahalısı var

sonuc.ysk.gov.tr vardı ama veri yükünden ötürü kapattılar.

illa bina ile ilgili ornek vereceksek dogru ornek su olabilir belki;
- otel binasinin girisinde guvenlige kimligini verip gecici bir kart aliyorsun (access token)
- bu kart sadece sana izin verilen kapilari aciyor (scope)
- kartin bir suresi var, karti okuttugunda yetkin var ancak kartin suresi bittiyse otomatik kartini yeniliyor (refresh token)
- kartin suresi bitmeden kartini guvenlik iptal edebilir ya da yetkini kisitlayip genisletebilir ama bunun icin senin guvenlikli kapilarla etkilesime gecmen gerek ya da guvenlik gorevlisinin gelip seni cikarmasi gerekir (session)

cookies kavramını da ayrıca araştırabilirsiniz

siz sadece girişte, login olurken kimlik doğruluyorsunuz. Kimlik doğruladıktan sonra banka'nın bir nevi, iç bankacılık sisteminin bir bölümüne erişmiş oluyorsunuz.

Artık kimliğiniz doğrulandığı ve bir üye numarası, ID(kimlik) aldığınız için size tanımlı rollerin yetkileri doğrultusunda tasarlanmış menüleri görüyorsunuz.

Eğer bu işi protokol bazında HTTP flaglerine kadar irdeleyeceksek, siz her GET veya POST request'ine kimliğinizi doğruladığınızı belirten değişkenler ve header'lar ekliyorsunuz. Bunu sizin adınıza browser'lar ve diğer ağda bulunan cihazlar yapıyor.

Sizin login olduğunuz bilgi, browser'daki session storage + cookie içerisinde tutulabilir. İlla böyle olacak diye bir kavram yok. Bankacılık yazılımına bağlı fakat tek bir sunucu hizmet etmeyeceği ve yüzlerce sunucudan oluşan parkurları varsayarsak cookie'de tutmalı ki session tutarlığını sağlayabilsin.

Bu bilgileri her işlem yaptığınızda gönderiyorsunuz; cookie'de bulunan değer ile sunucu/lb tarafında olan değer eşleşmez ise force logout ediliyor yani oturumunuz kapatılıyor.

Gerçek hayatta da kurumsal bir şirketi düşünün, kartlı giriş sistemi olsun. Size Teknisyen rolü atanmış olsun ve bu Teknisyen rolünün içeride girebileceği oda'lar ve açabileceği kapılar belli olsun. En yakın örnek bu olur lakin, bankacılık sisteminde size tanımlı olmayan ekranları görmezsiniz(istediğiniz odaya gidemezsiniz) dolayısıyla fiziksel bina'da da göremediğiniz ama girilebilen kapı'lar olmalı :)

Çok uzattım, bu bilgiler browser ve sunucu/ağ cihazlarında ayrı ayrı tutulabilir. Güvenlik ve oturum tutarlığı içinde her işlemde kontrol edilir, edilmesi beklenir.

Kontrol edilmeyen sistemler zafiyet içerir (bkz: idor). O da başka bi sorunun konusu olur.

Abi çok basit ve temel bi sistem gibi görünüyor ama zibilyon tane farklı uygulaması var.

- Duyuru gibi eski siteler, login olduğunda sana bi "session id" tanımlıyor. Bunu da hem veritabanına (xephyr -> "XYZ5356" gibi) kaydediyor, hem de sana (browser'a yani) geri gönderiyor. Bu bilgi cookie olarak kaydediliyor, senin her isteğinde bu bilgi tekrar sunucuya gönderiliyor. Sunucu gelen istekten bu bilgiyi alıp bakıyor veritabanına, "XYZ5356" xephyr'a aitmiş diyip, hesap bilgilerini getirirken o kullanıcıya ait bilgileri dönüyor.

Niye her seferinde şifreni ileri geri göndermiyor da bi session id oluşturuyor? Çünkü şifreni ileri geri gönderecek olsa senin bilgisayarına kaydetmesi lazım, ama şifreyi bi yere kaydetmek iyi bi fikir değil, çalınır o kesin. O yüzden direkt şifre yerine, random üretilmiş ve belirli bi süresi olan (ve istediğimiz zaman iptal edebileceğimiz) başka bişey kullanmak daha güvenli.

Ama burada ne sıkıntı var?

1- Bilgiyi veritabanına kaydettik. Her istekte veritabanına gidip bakmamız lazım, yavaş bi işlem.

2- Diyelim ki bu bilgiyi bi süre ram'de tutalım dedik. E peki ya 1'den fazla sunucumuya ihtiyacımız olacaksa? Microservices diyorlar buna, senin session id'in 1. sunucuda ram'de, ama istek 2. sunucuya gitti, ram'de bulamadı kaydı. Olmadı bu iş.

3- Redis gibi bi caching mekanizması kullanabiliriz, ama bu da ekstra bi karmaşıklık. Onu kur, maintain et, parasını öde falan bi sürü maliyet. Ayrıca diyelim redis bozuldu, nolacak, kimse giremeyecek mi siteye?

Bu gibi sıkıntılar yüzünden JWT diye bi yöntem geliştirdiler. Burada da kabaca şöyle işliyor sistem:

- Sen yine login oldun, bu sefer sana yine session id benzeri (ama random olmayan) bi "token" oluşturuyor, bunu direkt sana gönderiyor, veritabanında bi kayıt yok. Buna "access token" diyorlar genelde.

- Bu token'ın içinde senin kim olduğun (misal username: xephyr) bilgisi duruyor. Ama bu token'ı herkes oluşturabilir? O yüzden bi de bunu (oluşturduğumuz saati vs. de kullanarak) imzalıyoruz (kriptografik imza), ki bu sayede bu token'ın gerçekten sana ait olduğundan emin olabilelim.

- Ha bu token yine çalınabilir, başkası tarafından kullanılabilir. O yüzden bu "access token" genelde çok kısa ömürlü oluyor (misal 1-2 saat ile 1-2 gün arası) ve herhangi bir yere kaydedilmiyor yine. Tabi bu süre her bittiğinde kullanıcıya "kardeş yeniden şifre gir de token oluşturalım" demek çok iyi bi UX değil, bu yüzden bi de bi "refresh token" oluşturuyoruz, bunu da kullanıcının cihazına bağlıyoruz. Access token'ının süresi bitince otomatik refresh token gönderiliyor, ki onu valide edip sana yeni bi access token üretebilelim hemen.

- Bilgiler bu access token'ın direkt içinde olduğu için veritabanına bakmaya gerek yok. Token'ın imzası geçerliyse, içindeki bilgiler (misal username) doğrudur diyip kullanmaya devam edebiliyoruz.

- Farklı sunucular olabilir, ram'de tutmadığımız için böyle bi derdimiz de yok.

- Ekstra bi caching mekanizmasına da ihtiyacımız yok.

- Kullanıcıyı yasaklamak istersek, access token'ın süresi bitene kadar beklemek zorundayız. Ama refresh token'ının yeni access token'ları üretmesini engelleyebiliriz, bu sayede elindeki token bittikten sonra sisteme erişemezsin. Ama session id'deki gibi anlık banlama şansımız yok, bu da botlara karşı bir zaafiyet yaratıyor tabi ki.

- Burada bi de OAuth denilen bi yöntem var, orada şifre de yok. Misal ekşi ile entegrasyon sağlıyorum, ekşi'de oturumun varsa ben de onu kabul edip duyuruya uygulayabiliyorum. Çok ilkel bi hali şu an burada kullanılıyor bu yöntemin.

- Aslında çok yaygın olan ama web tarafına fazla gelmemiş olan ssh-key based authentication diye bi yöntem var. Kabaca senin iki tane anahtarın var, public olanı kayıt olacağın siteye yüklüyorsun. Private olan bilgisayarında kalıyor. Bi istek yapacağın zaman private olan ile imzalıyorsun, site de public olanla bunu doğruluyor. Böylece mesela tek anahtarla yüzlerce siteye de kayıt olabilirsin.

Ama browser'ların lokal filesystem'a erişimi olmadığı için bu yöntem de pek kullanılmıyordu, fakat metamask vs. gibi eklentilerle (ya da brave browser'da built-in bu özellik) yavaş yavaş bu yöntem de yaygınlaşmaya başladı. Web haricinde 20-30 yıldır kullanılan bi yöntem ama bu.