mutlak gerçek ve o an/güncel olarak bilimin gerçek olarak kabul ettiği şeyler arasında farklılık olduğuna inanıyorum. zaten aklıma direkt kuhn ve popper'ın yazıları geldi. kuhn'un paradigma kitabında bilim mutlak bir gerçekliğe doğru düz bir çizgide ilerlemez. aksine bilim insanlarının o dönemde üzerinde uzlaştığı bir "bakış açısı" (paradigma) çerçevesinde şekillenir. bu yüzden dediğin gibi, bilimsel gerçeklik mutlak gerçeklikle aynı olmak zorunda değildir. popper'a göre bilimin asıl amacı da yanlış olanı eleyerek mutlak gerçekliğe yaklaşmaktır. Bir teori "yanlışlanabildiği" sürece bilimseldir ve her yanlış, bizi gerçeğe bir adım daha yaklaştırır. aslında ikisi de o anki gerçekliğin mutlak gerçeklik olmadığında hemfikir aslında.

biraz da "ölçek" meselesi gibi geliyor. bizim şu an gözlemleyebildiğimiz şeylerin bir sınırı ve limiti var (teknik ve teknolojik altyapıdan ötürü). bu yüzden elimizde olan "çözünürlük" içinde en mantıklı olanı seçmeye çalışıyoruz. ancak toollarımız geliştikçe ve çözünürlüğümüz arttıkça daha yeni gerçekliklere ulaşıyoruz. bakışımızı "kalibre" ediyoruz. mesela 19yyda fotoğraf oldukça objektif bir veri olarak kabul ediliyordu ancak günümüzde fotoğrafın verdiği donmuş anın quantum gibi modelleri açıklayamadığı ortada.

pratikte bilim insanları hala ağırlıklı olarak poppercı gibi davranıyor olabilir. hipotez kurup onu test etmek ve yanlışsa çöpe atmak gibi. ancak geriye dönük baktığımızda da bir tarihçi olarak bilimin ilerleyişinde kuhn’un paradigmaları yaşanıyor gibi. bilim insanları bir gerçeklikte uzlaştıklarında bir süre onu kabul ederek çalışıyor ve ancak büyük krizler çıkınca (paradigma değişimi) köklü bir değişikliğe gidiyorlar.

kuhn, the structure of scientific revolutions, 1962.

Oysaki bilim insanının amacı bilmek değil, yapabilmek için öngörmektir. Öeneğin fizikçi için ışık hakkındaki dalga kuramının ispatlanamaz bir varsayım olmasıçok önemli değildir, yeterki bu varsayım başarılı olsun... Jules Payot, 1893.

mutlak bir gerçek olduğunu düşünmüyorum, belli şartlar sağlandığında tekrar eden olaylara mutlak gerçeklik dediğimiz bir halimiz var daha çok.

Öncelikle bilimsel gerçek dediğin olgu, gerçeklik açısından bir model değil tekil bir sonuç. Bilimsel gerçeklik bir model olabilir ki ona da pozitivism denmekte. Doğrusu, bilim bir yöntem: bu yöntemin iyi uygulanan sonuçlarını gerçek kabul etmekle tek gerçeğin bu yöntemlerle ulaşılanlar olduğunu kabul etmek arasında çok ciddi bir fark var. Pozitivizmi metafiziğe bir tepki olarak görüyorum.

en iyi model de degil. kapitalizmin (birilerinin) sectigi model