Dilbilgisi: tadı vs tadısı

"Kapi" sesli harfle bitiyor, baska bir sesli harf eklenecegi zaman kapi+i olmayacagi icin kapi+s+i oluyor.

"Tat" sesli harfle bitmiyor, direkt "i' eklenebiliyor araya baska harf gerektirmeden.

tadısı demen için kelimenin kökünün tadı olması lazım. kök tat iken nasıl tadısı dicen?

belirtili/belirtisiz isim tamlaması

:)

yemeğin tadı kısmında ünsüz yumuşaması var. tat - ı -> tadı oluyor, t yumuşayıp d oluyor çünkü t harfi sert ünsüz. ilkokulda öğretilen "p,ç,t,k" harfleri var ya ha onların yanına ünlü harf gelince yanındaki ünsüz yumuşuyor

arabanın kapı-s-ı 'ndaki s harfi ise kaynaştırma ünsüzüdür. "y,ş,s,n" harfleri vardı hatırlarsan. ünlüyle biten bir kelimenin yanına ünlü harfle başlayan bir ek gelince araya kaynaştırma ünsüzü girer.

ilkokul 4 konuları bunlar reyiz

ha bunlar isim tamlaması ekleri. tamlanan eki ı,i,u,ü

şakaysahiçkomikdeğilciddiyseçokkomik +1

Neden "yemeğin tadısı" demiyoruz doğru bir soru aslında. belirtisiz isim tamlamaları belirtili isim tamlamaları gibi ilgi ve iyelik eklerinden değil sadece iyelik eklerinden oluşur. ilgi ekinin olmaması bu tamlama yapısını tek bir isim olarak tasavvur etmemize sebep olabilir. kelime grubu da bir süre sonra bir tamlama gibi değil bir birleşik isim gibi davranmaya başlayabilir ve buna uygun ekler alabilir.
örneğin ayakkabı kelimesi bu şekilde belirtisiz isim tamlamasıyla oluşmuş bir birleşik isimdir.
ayak kap-ı(iyelik eki) ancak zaman içerisinde bu yapı tek bir kelime gibi davranmaya başlar. tamlamanın sonundaki iyelik eki işlevini yitirir. bu yüzden yeni iyelik eki alabilir.
"onun ayakkabısı güzelmiş." dediğimizde bir belirtisiz isim tamlamasının bir birleşik isme dönüştüğünü, iyelik ekinin işlevsiz hale geldiğini ve tekrar bir iyelik eki aldığını görürüz. ama aynı yapı ile kurulmuş buzdolabı (buz dolap-ı) kelimesi de belirtisiz isim tamlamasıyken birleşik bir isme dönüşmesine rağmen sonundaki iyelik eki canlıdır. bu yüzden "onun buzdolabısı" diyemiyoruz şu an. yani bu soru dilin evrimiyle ve bazı eklerin zamanla işlevini kaybetmesi ile ilgili bir soru aslında.

arabanın kapısı örneğini açıklamışlar zaten. kapı kelimesindeki -ı sesi iyelik değil, kelime sesli harfle bittiği için araya -s yardımcı sesini almış, kapısı olmuş.